Tabellenboeken, uitgegeven in de eerste decaden van de 20ste eeuw, waren bedoeld voor wie zich niet de aanschaf van een mechanische rekenmachine kon permitteren. Je kon in zo'n boek de uitkomst van een vermenigvuldiging of deling direct opzoeken (dus zonder tussenkomst van logarithmen).
Hoewel de auteurs ongetwijfeld rekenmachines gebruikt hebben gaat het toch wel om monnikenwerk. En het kan bijna niet anders, of bij het (hand)zetwerk zijn er fouten in de tabellen geslopen.
Detail. Afmetingen van het boek 155 x 395 mm, ~200 blzn.
'Algemeen Rekenwerk, een modern Hulpboek voor de volledige Rekenkunde', is samengesteld en uitgegeven door Jean Bergmann te Amsterdam in 1919. De prijs was 30 gulden, corresponderend met ongeveer 178 euro in 2013 [1].
Ondanks deze hoge prijs werd het boek blijkbaar goed verkocht, want ik heb de 16de druk (helaas is niet bekend hoe groot de oplage was). Een mechanische rekenmachine kostte in 1919 toch tenminste tien maal zoveel.
Het boek bevat ca 200 bladzijden met ieder 100 rijen, 10 kolommen, dus ruim 200.000 berekende producten. Bij producten van 3-cijferige getallen kan alleen als één ervan op 0 of 5 eindigt de uitkomst direct worden gevonden.
[1] Ontleend aan de koopkrachtschatter van het Instituut voor Sociale Geschiedenis.
Detail. Afmetingen van het boek 145 x 265 mm, ~50 blzn.
'Multi-Divi' van Wilken Wilkinson (ca 1930) heeft een iets handzamer formaat. Het boek bevat alle 5-cijferige producten van 2- met 3-cijferige getallen. Het is een oorspronkelijk Engelse uitgave.
Ik bezit de Nederlandse versie, en de Franse 'Super-MultiDivi' uit 1934, waaraan onder meer tabellen van tweede- en derdemachten en -wortels aan zijn toegevoegd, en een tabel voor conversie van breuken in decimale getallen.
Detail. Afmetingen van het boek 200 * 275 mm, ~250 blzn.
De 'Rekendictionnaire' van W. Vriesendorp (1937) is het meest omvangrijk. Op de 250 bladzijden staan 1000 tabellen met ieder 5 kolommen, 100 rijen van 6-cijferige producten. Hierin kunnen alle producten van 3-cijferige getallen direct opgezocht worden.
Afmetingen van het boek 80 x 125 mm, ~100 blzn
In het 'Dumeha Calculatieboekje' (derde druk, rond 1935) staan de veelvouden (van 2 - 120 én 144 maal) van bedragen van 2 - 985 cent, boven 100 cent in stappen van 5 cent. Ik heb ook een vierde, iets uitgebreide druk.
10 april 2015
